Dierevoeding

Soutgebruik in byvoeding

Vraag

Wat is die opinie van die voerbedryf aangaande die gebruik van sout in byvoeding? Vermors ons nie onnodige energie om al die onnodige sout weer uit te skei in die uriene van die diere nie? By 1500 gram per dag inname van die lek wat jy voorstel, sal die soutinhoud 300gram per dag wees. Is dit nie onnodig hoog nie? Ek lees onlangs Australiaanse navorsing waar dit blyk dat ons nie eintlik nodig het om meer as 20 tot 40 gram sout per dag aan 'n bees te voer nie. Wat gebeur met die ander 260 gram en meer sout? Dit beland saam met die uriene op die grond. Wat gebeur met die grond met al die sout wat ons daarin plaas via die uriene? In hierdie geval indien Frik 200 koeie sou voer, kan soveel as 60 kg sout per dag deur die niere op die grond uitgeskei word. Doen dit vir 'n maand en jy sit waarskynlik meer as 1 ton sout op die grond naby die water neer? Wat is die effek daarvan op die Na inhoud van die gras rondom die water? Wat is die effek op die grond? Sout vernietig struktuur in grond en is geneig om dit te laat toeslaan en maak ook dat die water in die grond ontoeganklik vir plante is. Ons kry dan dat plante 'n paar dae na 'n groot reënbui al weer lyk asof dit droogte is en verstaan dan nie waarom dit so lyk nie. Dit is 'n erger probleem in die leem- en kleigrond waar dreinering beperk is. Op sandgrond kan die sout loog na groot reënbuie, maar kan dit weer die ondergrondse water met tyd verbrak! Ek dink dis tyd dat veevoervervaardigers en veemedisyne vervaardigers meer navorsing doen op die gevolge van hul produkte op die natuur sodat die boer kan weet wat om te gebruik en wat om te vermy! Ek dink nie daar is een boer wat graag sy grond sal wil benadeel indien hy dit kan voorkom nie, maar in my opinie lê die onus by die veevoer en medisyne vervaardigers om 'n bietjie die lang termyn gevolge van hul produkte met navorsing te bepaal sodat die vinger nie dalk eendag na hulle gewys kan word, wanneer daar een of ander probleem soos Arthrose opduik nie! Riaan Dames

Antwoord

Hierdie antwoord moet saam gelees word met die gedeelte "Sout vir beeste" hieronder aangeheg. Probleme met oormatige soutinname kom veral in sommige van die lae reënvalgebiede voor waar die plante en veral die drinkwater voldoende of selfs meer as voldoende sout bevat om aan die diere se behoeftes te voldoen. Onder sulke omstandighede kan die voorsiening van hoë soutbevattende lekke lei tot onnodige en oormatige soutinname en dit kan soms selfs soutvergiftiging veroorsaak. In sulke gebiede het ons al skoon P12-fosfaatlek gevoer sonder om dit om die helfte met sout te meng om ‘n P6-fosfaatlek te kry. Soutvergiftiging in hierdie gebiede word dikwels met fosfaattekortsimptome verwar. 

Oormatige soutinname vind plaas deur die inname van water en plante met ‘n hoë soutinhoud; voorsiening van klipsout of skoon sout asook hoë soutbevattende lekke. Soutinname kan dus beperk word deur geen klipsout of skoon sout aan weidende diere te voorsien nie en deur die gebruik van lae soutbevattende lekke.  Die gebruik van tradisionele lekresepte met ‘n baie hoë soutinsluiting is ‘n onding omdat die diere onnodige energie verspil om die oormaat sout uit te skei en wat op sy beurt die grond verbrak.
 
Sout word in lekke ingesluit omdat herkouers ‘n soutbehoefte het en terselfdertyd dien dit as ‘n inname-reguleerder. Sout is tans een van die goedkoopste inname-reguleerders. Die soutinname uit moderne proteïenlekke soos Rumevite Ekonolek (600 tot 800 g/bees/dag) is slegs 60 tot 80 g/bees/dag. Rumevite Beesblok (375 – 600 g/bees/dag) voorsien ook relatief min sout (56 tot 90 g/bees/dag).
 
Moderne produksielekke soos Voermol Produksielek (1.5 kg/bees/dag) voorsien maksimum 150 g sout/bees/dag. Indien Voermol Super 18 (1.5 kg/bees/dag) as ‘n produksielek gebruik word, is die soutinname nul omdat Super 18 geen sout bevat nie. Produksielekke word normaalweg slegs vir twee maande van die jaar gevoer.
 
Die soutinhoud van lekke kan verlaag word of heeltemal uitgelaat word indien die beesprodusent bereid is om daarvoor te betaal. Daar is baie beter inname-reguleerders as sout, maar hulle is relatief duur en produsente is nie bereid om daarvoor te betaal nie. Die soutinsluiting kan ook verlaag word indien fyn sout in plaas van growwe sout gebruik word omdat wanneer eersgenoemde gebruik word, baie minder sout nodig is om die inname te beheer. Ongelukkig is fyn sout twee tot drie keer duurder as growwe sout. Indien diere daagliks gevoer word met voldoende lekbakspasie sodat alle diere gelyk kan vreet, kan baie lae peile soutvlakke gebruik word, maar dit is nie prakties moontlik in die ekstensiewe weigebiede of in gevalle waar met baie groot kuddes geboer word nie.
 
SOUT VIR BEESTE
 
Sout is ‘n noodsaaklike voedingstof waarsonder diere nie kan klaarkom nie. In die suurgrasveldgebiede van die land is drinkwater en veldgrasse gebrekkig aan sout. In hierdie gebiede is dit dus voordelig om hierdie souttekort aan te vul. In die praktyk word daar egter meer probleme met ‘n oormaat soutinname ondervind as met ‘n tekort daarvan. Die belangrikste redes vir ‘n oormaat soutinname is:
·       die voer van soutlekke of soutklip;
·       te hoë vlakke van soutinsluiting in lekke en rantsoene en
·       waar drinkwater brak of sout is en veral as dan nog te hoë vlakke van sout addisioneel bygevoer word;
 
Soutinname vanuit lekke
 
Die normale soutinsluiting in fosfaatlekke is 30 tot 50 %; proteïenlekke 25 tot 35 % en produksielekke 10 tot 20 %.
 
In die geval van fosfaatlekke word Rumevite 12P Fosfaatlekkonsentraat om die helfte met sout gemeng om ‘n P6-lek te gee. Die aanbevole inname van die lekmengsel is 100 tot 240 g/bees/dag, m.a.w. dit gee ‘n soutinname van 50 tot 120 g/bees/dag. 
In die geval van ‘n proteïenlek wat op droë wintergras in die somerreënvalgebied gevoer word, word die volgende lekmengsel aanbeveel: 250 kg Voermol Dundeelekkonsentraat + 100 kg Voermol Melassemeel + 150 kg sout. Die aanbevole inname van hierdie lek is 355 tot 470 g/bees/dag, wat ‘n soutinname van 107 tot 141 g/bees/dag gee. 
In die geval van ‘n produksielek word die volgende mengsel aanbeveel: 250 kg Voermol Dundeelekkonsentraat + 50 kg Rumevite 12P + 550 kg mieliemeel + 150 kg sout. Die aanbevole inname van hierdie lek is 1.5 kg/bees/dag, wat ‘n soutinname van 225 g/bees/dag gee. Weens die hoë inname van energie vanuit die lek is die hoë soutinname nie skadelik vir die dier nie, want die energie word gebruik om die ekstra sout uit te skei. 
Die aanbeveling is dat die soutinname nie 1.17 (Godwin en Williams, 1986) tot 1.47 g/kg liggaamsmassa/dag moet oorskry nie. Indien hierdie vlakke oorskry word, neem die verteerbaarheid van die ingenome voer of weiding af weens die skadelike invloed van die sout op die sellulitiese bakterieë. In die geval van ‘n 450 koei is dit 527 tot 662 g sout/koei/dag. Die soutinname uit bogenoemde lekke is heelwat laer as hierdie norm. Verder gee die soutinnames vanuit bogenoemde Voermollekke geen probleme in terme van groei, produksie en reproduksie in die praktyk nie, trouens ons kliënte op hierdie lekke het speenpersentasies van meer as 95 % en speenmassa van kalwers van meer as 250 kg. Die diere sal deur laer kalfpersentasie, laer speenmassa en ander simptome (bv. artrose) wys wanneer hulle negatief beïnvloed word deur ‘n voedingstekort en/of -wanbalans.
  
 
Soutbehoefte van vleisbeeste
 
Hoewel die soutbehoefte van vleisbeeste laag is, het herkouers altyd ‘n "craving" na sout en sal hulle altyd te veel sout inneem indien hulle vrye toegang daartoe het. Hulle vreet dus vrywillig meer sout as wat hulle nodig het. Vleisbeeste se soutbehoefte word as 0.13 tot
0.20 % van die totale dieet aangegee, m.a.w. indien die diere 15 kg voer vreet, is die soutinname ongeveer 20 tot 30 g/bees/dag. In die praktyk word dikwels 0.5 %, dus 75 g sout/bees/dag as die algemene norm aanvaar. Die maksimum toleransie vir sout is egter baie hoog, tot 9 % van die rantsoen, mits daar egter voldoende vars water beskikbaar is.
 
Soutvergiftiging
 
Beeste wat aan akute soutvergiftiging ly, toon simptome wat op die oog af baie soos dié van ‘n fosfortekort (bv. laer weidinginname; uithongering en vermaering; krom rug; stywe gewrigte; verlies aan produksie) lyk. Gedurende die wintermaande is daar veral in die grasveldgebiede van die somerreënvalgebied ‘n tekort aan proteïen en energie. In sulke omstandighede, veral as daar nie voldoende weiding is nie of as die weidings van ‘n baie lae gehalte is, is die beeste se lekinname hoër as die aanbevole peil wat dan tot hoë soutinname vanuit die lekke aanleiding gee. Wat dikwels in die praktyk gebeur, is dat addisionele sout dan by die lekke gevoeg word in ‘n poging om die lekinname laer te kry. Indien voldoende vars drinkwater beskikbaar is, sal diere voldoende water kan drink wat die liggaam dan in staat stel om die oortollige sout uit te skei sonder dat dit te veel skade berokken. Die werklike probleem van soutvergiftiging ontstaan egter wanneer die drinkwater ook sout bevat. ‘n Bose kringloop van lek vreet gevolg deur water suip (nog meer sout) lei tot vrektes weens lae veldinname en ‘n verstoring van die liggaam se katioon-anioonbalans weens te hoë soutinname.
 
Ondanks die uitstekende resultate wat met fosfaataanvulling verkry word, is daar nog steeds produsente wat slegs ‘n soutlek of klipsout (soutblok) op groenweiding verskaf.  Te hoë soutinname ontwrig sekere prosesse in die grootpens en verlaag massatoename en produksie waarskynlik as gevolg van ‘n wanbalans tussen natrium en kalium in die liggaamsvloeistowwe.  Baie hoë soutinnames wat dikwels in die praktyk ondervind word waar slegs soutlekke gevoer word, is nie net altyd as gevolg van ‘n southonger nie, maar kan moontlik ook ‘n aanduiding van pika (afwykende aptyt) wees as gevolg van ‘n fosfortekort en/of ander makromineraal- of spoorelementtekort en/of -wanbalans.  Daarbenewens is aangetoon dat te hoë soutinname ‘n fosfortekort kan induseer (veroorsaak). Soutlekke (bv. klipsout) moenie terselfdertyd eenkant saam met soutfosfaatmineraallekke, trouens met geen ander lekke gevoer word nie, want diere verkies sout en sal dus glad nie of te min van die mineraallek inneem!!!! (Arthington, 2002).  "Ruminants have an appetite for sodium and if salt is provided free-choice, they will consume more than they require (Buskirk et al., 2002)." Daar moet dus nooit soutlekke of -soutklip gevoer word wanneer enige ander lekke gevoer word nie, want hierdie lekke voorsien voldoende sout. Tabel 1 toon die resultate waar diere net ‘n soutlek gevoer word en hulle dan ‘n tekort aan minerale ondervind.
 
Tabel 1     Sout- vs. Mineraallek (McDowell, et al., 1983)
 
Item
Soutlek
Mineraallek
Aborsies
9.3 %
0.75 %
Vrektes vanaf geboorte tot speen
22.6 %
10.5 %
Speenpersentasie
38.4 %
60.4 %
Speenmassa op 9 maande
117 kg
147 kg
Massatoename van  groeiende beeste
oor 572 dae
86 kg (GDT = 150 g/dag)
141 kg (GDT = 247 g/dag)
Kg Kalf geproduseer per koei per jaar
44.8 kg
88.7 kg
 
 
Metodes om soutinname te beperk
 
Sout is die mees praktiese en goedkoopste manier om lekinname te beheer. Soutinname kan deur verskeie metodes, asook lekbestuur beperk word:
·       Indien die soutinname van ‘n P6-lek wil verminder, meng 100 kg Rumevite 12P met 40 kg Voermol Super 18 en 50 kg sout.
·       Indien hoë soutinname ‘n probleem is, kan ‘n P12-lek net so, sonder sout, ook gevoer word.
·       Hoe fyner die sout hoe beter beheer dit die lekinname, m.a.w. deur fyn sout te gebruik hoe minder sout kan in lekke ingesluit word.
·       Lekinname kan fisies beheer word deur blokke aan beeste te verskaf. Blokke is relatief laag in sout en hulle inname word deur die hardheid van die blok beheer.
·       Voermol se klaargemengde lekke is laag in sout omdat ander inname-inhibeerders gebruik word om lekinname te beheer. Hierdie inname-inhibeerders is intellektuele eiendom en gevolglik kan meer besonderhede daaroor nie bekend gemaak word nie. Daar is goeie inname-inhibeerders beskikbaar, maar hulle is baie duur en maak dit nie koste-doeltreffend nie.
·       Wanneer lekinname skielik styg, is dit meestal ‘n aanduiding dat die kampe opgevreet is en dat die diere geskuif moet word.
·       Wanneer lekinname baie hoog is, moet vasgestel word of die regte lek gebruik word. Dikwels het koeie gekalf en styg hulle voedingsbehoeftes omdat hulle melk moet produseer en voldoen ‘n onderhoudslek nie aan hulle behoeftes nie en moet daar dan na ‘n produksielek oorgeskakel word. Deur die lekbakke aan die teenoorgestelde kant van die waterbak in kamp te plaas, word oormatige lekinname ook beheer.
 
Samevatting
 
Dit is belangrik om te beklemtoon dat sout nie apart van lekke gevoer moet word nie, want herkouers verkies sout en sal dan hulle soutbehoefte grootliks bevredig deur slegs sout te vreet wat tot lae of onvoldoende lekinname aanleiding sal gee. Dit kan op sy beurt weer tot tekorte aan makro-minerale, spoorelemente en proteïen aanleiding gee (Arthington, 2002). Deur die vervaardigers se voorskrifte en aanbevelings te volg, behoort diere se produksie en reproduksie nie benadeel te word waar sout as inname-inhibeerder van lekke gebruik word nie.
 
Geskryf deur: dr. Jasper Coetzee, Tegniese Direkteur, Voermol Voere (jasperco@iafrica.com)
 
21 November 2009
 
 

Lewer kommentaar

Slegs in Afrikaans

Los 'n antwoord

Alle velde moet ingevul word.

Teken In

Ek het nie 'n rekening nie. Ek moet een skep.


Ek het my wagwoord vergeet X

Registreer

Het jy reeds 'n profiel? Teken asseblief in.


X